Амма улууһун эдэр библиотекарьдара историко-литературнай экспедицияҕа сырыттылар

Атырдьах ыйын 7 күнүгэр Амма улууһун эдэр библиотекарьдарын айар түмсүүтэ историко-литературнай экспедиция чэрчитинэн дьон-сэргэ сөбүлээн сылдьар, аар-саарга аатырбыт Чөркөөхтөөҕү политссылка түмэлигэр уонна Ытык Күөллээҕи «Таатта» литературно-художественнай түмэл — заповедникка сылдьаммыт билбэтэхпитин билэн, көрбөтөхпүтүн көрөн кэллибит.

Ол курдук, норуот суруйааччыта, Үлэ Дьоруойа Дмитрий Кононович Сивцев-Суорун Омоллоон көҕүлээһининэн, норуот күүһүнэн тутуллубут Чөркөөхтөөҕү политссылка түмэлигэр сырыттыбыт. Аһаҕас халлаан анныгар тэрийбит революционнай тыыннаах музейа Уһук хоту сиргэ бастакы буолар. Дмитрий Кононович өр сылларга муспут этнографическай коллекциятын Тааттаҕа бэлэхтииргэ, дойдутугар Чөркөөххө аһаҕас халлаан анныгар музейы тэрийэргэ этии киллэрбит этэ.

 Сүрүн эбийиэктэриттэн биирдэстэринэн XX үйэ саҥатыгар олохтоох маастардар туппут Николаевскай таҥараларын дьиэтэ буолар. Таатта улууһугар көскө элбэх сыылынай олорбута, «Саха тылдьытын» оҥорбут Э.К.Пекарскай, итэҕэли үөрэппит В.Ф.Трощанскай, В.М.Ионов, рабочай-революционер П.А.Алексеев уо.д.а. Кинилэр олоро сылдьыбыт дьиэлэрин, балаҕаннарын көһөрөн аҕалан, реконструкциялаан түмэл эбийиэктэрэ буолан тураллар.

Владимир Галактионович Короленко Аммаҕа олоро сылдьыбыт дьиэтин көһөрөн ыланнар көрө-харайа сылдьаллара үөрдэр. Нуучча демократ, гуманист суруйааччыбыт 1881-1884 сыллардаахха Аммаҕа көскө олорбут олоҕун, уус-уран айымньыларын уонна кини Саха сирин, Амманы атын норуоттарга, дойдуларга билиһиннэрбит, сурукка киллэрбит улахан суолталаах өҥөтүн сырдатыы хайҕаллаах үлэ. Онно тиийэн дорҕоонноохтук “Сон Макара” аахтыбыт, экскурсоводпутугар Юлияҕа бэлэх туттардыбыт, хаартыскаҕа түстүбүт. Бэйэтин кэмигэр биир уһулуччу өйдөөх, сайдыылаах Владимир Галактионович Короленко тапталлаах Аммабытын ааттаппыт дьонтон биирдэстэрэ буоларынан киэн туттабыт, кэриэстиибит. 

Олус сэргэхтик сылдьан, аны, Ытык-Күөллээҕи литературно-художественнай түмэл – заповедникка айан туттубут. Экскурсовод Мария үөрэ-көтө көрүстэ, түмэл баай историятын сырдатан барда. Олус элбэх да, сэргэх экспоннааттаахтар, эбийиэктээхтэр, территориялара да улахана сөхтөрдө.  

Музей тэриллиитэ норуодунай худуоһунньук И.В. Попов аатын кытта ыкса ситимнээх. 

Ону таһынан, Таатта оройуонугар кэлэн олохсуйбут политсыылынайдар – революционер П.А. Алексеев, академик Э.К. Пекарскай, В.М. Ионов, В.Ф. Трощанскай уо.д.а., итини сэргэ Саха сирин сырдатааччылара А.Е. Кулаковскай, А.И. Софронов уонна Н.Д. Неустроев ааттарын үйэтитэр түмэл буолар.

Сиһилии суруйбаппын, бэйэҕит баран илэ хараххытынан көрөн-истэн, элбэҕи билэн кэлиэххит диэн.

Аһаҕас халлаан анныгар турар норуот күүһүнэн тутуллубут Чөркөөхтөөҕү политссылка түмэлэ уонна Ытык-Күөллээҕи «Таатта» литературно-художественнай түмэл – заповедник олус элбэх сөҕүмэр үлэни ыыталлар, республикаҕа, Россияҕа эрэ буолбакка Аан дойдуга аатырар түмэллэр буолаллар.

Бу экспедицияны өйөөбүт Амматааҕы кииннэммит библиотечнай тиһик директорыгар Прокопьев Прокопий Евгеньевичка, директоры солбуйаачыга Макарова Светлана Егоровнаҕа, тимир көлөлөөх суоппар кыыспытыгар Павлова Вероника Львовнаҕа улахан МАХТАЛБЫТЫН биллэрэбит!

Чөркөөх, Ытык Күөл түмэллэрин  экскурсоводтара Юлия уонна Мария билиилэрэ — көрүүлэрэ киэҥин, тыллара — өстөрө баайын хайгыы көрдүбүт. Үлэҕитигэр өссө үрдүк ситиһиилэри, элбэх сэҥээрээчилэри баҕарабыт уонна барҕа улахан махталбытын биллэрэбит. Өссө да кэлиэхпит диэн эрэннэрэбит уонна атын да дьоҥҥо илэ хараххытынан, чуор кулгааххытынан баран көрүн — истин, сэҥээрин диэн сүбэлиэхпит.