8 июля Чапчылганская библиотека организовала День открытых дверей для воспитанников летнего лагеря «Ветерок» с целью пропаганды чтения детей во время летних каникул. В рамках Дня в библиотеке была организована книжная выставка, посвященная Дню семьи, проведена беседа о важности семьи и семейного чтения, обзор книг для летнего чтения. Многие воспитанники лагеря впервые открыли для себя волшебный мир библиотеки и с воодушевлением оформили формуляры читателя.

Агро хайысхалаах биридимиэттэри эбии үөрэтиилээх А.Е. Кралин аатынан Абаҕатааҕы уопсай үөрэхтээһин орто оскуолатын иһинэн үлэлиир, «Незабудка» үлэ уонна сынньалаҥ лааҕырын оҕолоругар анаан «Айылҕа барыбыт баайа!» тематическай биэчэр ыытылынна. Библиотекаҕа «Здравствуй, здравствуй книжкин дом» өскүүрсүйэ уонна «Айылҕа- киһи аймах көмүс биһигэ » бэсиэдэ буолла. Салгыы өр сылларга айылҕа харыстабылыгар үлэлээбит, «Амма олоҕо» хаһыат уопсастыбаннай кэрэспэндьиэнэ, К. Туйаарыскай аатынан «Иэйии илгэтэ» айар түмсүү чилиэнэ, икки кинигэ ааптара Яковлев Спирдон Васильевич олоҕун уонна айар үлэтин сырдатылынна, ону таһынан «Айылҕа муннугун» билиһиннэрдибит. «Айылҕа бэлэҕэ, илии иминэн» өй оонньуута уонна бүтэһигэр «Төрөөбүт айылҕаҕын төһө билэҕин?» биктэриинэ ыытылынна. Оҕолор билбэтэхтэрин билэн-көрөн, оонньоон, сэҥээрэн, сэргэхсийэн, астынан-дуоһуйан тарҕастылар. Махтал, баһыыба тылларын тиэртилэр. Оҕолору иитээччилэрэ Айыына Федосеевна Тритонова иилээн-саҕалаан илдьэ сырытта.

“Үлэ дьонугар уруй” диэн ааттаах өйдөбүнньүк бэлиэ-сквер Сулҕаччыга аһылынна

Бэс ыйын 26 күнүгэр Сулҕаччыга Тураайы алааһыгар дьон-сэргэ тоҕуоруһа муһунна. Бу ытык сиргэ 1924 сыллаахх республикаҕа Саха сиригэр бастакы “Тэҥнэбил” тыа хаһаайыстыбата тэриллибитэ.

Биһиги нэһилиэкпит, улууспут, Сахабыт сирин историятын  биир чаҕылхай кэрдииһин, ол эбэтэр тыа хаһаайыстыбатын артыалын тэриллибитэ 100 сылын  бэлиэтээн, “Үлэ дьонугар уруй” диэн ааттаах өйдөбүнньүк бэлиэ-сквер аһыллыыта үрдүк көтөҕүллүүлээхтик буолан ааста. “Тэҥнэбил” артыал историятыттан кылгастык билиһиннэрдэххэ: 1924 сыллаахха гражданскай сэрии геройдара Константинов Иван Иванович –Дэлэгээт Уйбаан, Михайлов Иннокентий Поисеевич-Харачаас уонна Кутургуин Софрон Евграфьевич тыыннаах ордубут “Сырдык” коммуна чилиэннэрин тардан, саас 7 киһилээх тэрийэр бөлөҕү, онтон сайын бэс ыйын бүтүүтэ 13 хаһаайыстыбалаах “Тэҥнэбил” диэн ааттаах тыа хаһаайыстыбатын артыалын тэрийбиттэрэ. Бу артыал бастакы чилиэннэринэн буолбуттара:

Константинов Иван Иванович – председатель, Михайлов Иннокентий Поисеевич,  Кутургуин Софрон Евграфьевич,  Фомин Матвей Дмитриевич – сэкэрэтээр, Капитонов Пуд Степанович, Семенов Мирон Михайлович, Степанов Пимен Максимович,  Степанов Афанасий Максимович, Павлов Алексей Артамонович, Ядрихинскай Иннокентий Романович,  Неустроев Никита Николаевич, Иванов Афанасий Прокопьевич, Николаев Митрофан Леонтьевич.

Кэлин 1926 сыллаахха Неустроев Семен Степанович, Куличкин Еремей Григорьевич, Старостин Прокопий Иванович киирбиттэрэ. Утуу-субуу артыалга Спиридон Капитонов, Константин Неустроев, Максим Степанов, Елисей Иванов уо.д.а. холбоспуттара.

Тэриллибит бастакы сылларыттан артыал Дьокуускайдааҕы “Тэрилтэ” союзка уонна “Салҕабыл” обществоҕа чилиэнинэн киирбитэ уонна республикаҕа ыытыллыбыт кэлимсэ холбоһуктааһыҥҥа уопсай үлэлээһин таһаарыылаах чаҕылхай холобурун көрдөрбүттэрэ.

Бу сылларга нэһилиэк социальнай-культурнай олоҕу эмиэ күүскэ сайдыбыта. Ол курдук, 1926 сыллаахха Амма Солобуодатыттан Сулҕаччыга диэри телефон линията тардыллар, онон нэһилиэк Солобуоданы, Абаҕаны кытта сибээстэһэр кыахтанар.

1927 сыллаахха Сулҕаччы оскуолатын салҕааһына тутуллубута, 1917 сылтан саҕаламмыт балыыһа тутуута бүппүтэ. Оскуола салҕааһына да, балыыһа да оччотооҕуга улахан тутуулар этилэр.  “Тэҥнэбил” артыал дохуота сылтан-сыл үрдээн испитэ: 1931 сыллаахха валовой дохуот 27,030 солк. буолбута (1 күҥҥэ 23 харчы), 1932 сылга – 67,786 солк. (биир күҥҥэ 1 солк.48 харчы), 1933 сылга – 88,342 солк. (биир күҥҥэ 1 солк.77харчы).

“Тэҥнэбил” тыа хаһаайыстыбатын артыала тэриллибитэ 10 сыла туолар үөрүүлээх  ыһыаҕа 1934 сыллаахха сайын Тураайы алааска ыытыллыбыт. Бу улахан тэрээһиннээх ыһыахха хаһан да мустубатах үгүс киһи аттаах уонна сатыы хотоҕос курдук субуспут. Артыал күүһүн-кыаҕын көрдөрөр араас техникалары: от охсор, мунньар, бурдук ыһар массыыналары аҕалан барытын көрдөрүүгэ туруорбуттара. Ыһыах дьоно олору тула хаама сылдьан олус диэн сөҕө-махтайа, хайгыы көрбүттэрэ. Үөрүүлээх дакылаакка артыал чилиэннэрэ 10 сыл устата 150 сүөһү киирэр хотону, 80 төбө киирэр ньирэй хотонун, үрэххэ уонна Тураайыга сайылыктары, Түүйэ үрэххэ типовой муостаны туппуттара, 80 гектар сири оҥорбуттара бэлиэтэммитэ. Бу үөрүүлээх түгэнинэн сибээстээн, кырдьаҕас коммунардар: Пуд Степанович Капитонов, Иван Иванович Константинов, Афанасий Максимович Степанов, Алексей Артамонович Павлов уонна призводство ударниктара: Прокопий Федотович Иванов, Матрена Прокопьевна Михайлова, Степанида Дьячковская, Февронья Рязанская, Никифор Феофанов, Семен Николаев оройуон  Кыһыл дуоскатыгар тахсыбыттара.

100 сыл буолан баран 2024 сыл бэс ыйын 26 күнүгэр маҥннайгы артыал тэриллибит “Тураайы” алааһыгар үлэ скверэ бэлиэ туттулар.

Өйдөбүнньүк тутуу – үлэ скверин проегын автордара Саргылана Николаевна, Николай Николаевич Рязанскайдар.

Үбүлээтилэр: Амма улууһун, Сулҕаччы нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, тыыл, үлэ ветерана Роман Евстафьевич Кириллин сиэнэ Алексеев Николай Николаевич уонна Сулҕаччы нэһилиэгин дьаһалтата (баһылык Артем Германович Степанов).

Оҥордулар : Николай Николаевич Протодьяконов, Николай Миронович Неустроев, сварочнай үлэни толордо :  Валерий Егорович  Ефремов

Бу үөрүүлээх күҥҥэ элбэх киһи, олохтоохтору сэргэ араас сиртэн ыҥырыылаах ыалдьыттар кыттыыны ыллылар. Ол курдук аһыллыы алгыһын ыытта СР үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо Алексей Ильич Никифоров. Артыал бастакы чилиэннэрин, 13 киһи аата суруллубут бэлиэни астылар: Артем Германович Степанов — Сулҕаччы нэһилиэгин баһылыга. Мирон Никитич Неустроев — Сулҕаччы нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, бастакы артыал чилиэнэ Н.Н. Неустроев төрөппүт уола, Д.Ф. Наумовы-Миитэрэй Наумов – саха народнай суруйааччытын, бастакы колкуостаахтар сиэннэрэ, Рена Нотаровна Егорова – артыал тэрийээччилэриттэн биирдэстэрэ, бэрэссэдээтэл, гражданскай сэрии геройа И.И. Константинов-Дэлэгээт Уйбаан сиэнэ, СР үөрэҕириитин туйгуна, Таатта, Тыараһа орто оскуолатын учуутала, Петров Дьулусхан Васильевич —  Гражданскай сэрии геройа, сахалартан бастакынан Кыһыл Знамя орденынынан наҕараадаламмыт И.П. Михайлов – Харачаас хос-хос сиэнэ, Нам улууһа. Константин Матвеевич Фомин – артыал бастакы чилиэнэ. секретара М.Д. Фомин сиэнэ, РФ уонна СР үтүөлээх фермерэ. СР тыа хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Дария Стиновна Капитонова – СР үтүөлэхх фермера, артыал бастакы чилиэнэ П. Капитонов сиэнэ

Сквери үөрүүлээхтик аһыыга тыл эттилэр — Сулҕаччы нэһилиэгин баһылыга Артем Германович Степанов, саха народнай суруйааччыта,СР  норуот хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Амма, Үөһээ-Бүлүү, Томпо улуустарын, Сулҕаччы, Соморсун нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо Дмитрий Федосеевич Наумов-Миитэрэй Наумов, Александр Константинович Фомин – улуус мунньаҕын депутата, СР тыа хаһаайыстыбатын туйгуна, артыал бастакы чилиэнэ,  секретара М.Д. Фомин хос сиэнэ.

 Мустубут ыалдьыттартан харда тылы этэн санааларын үллэһиннилэр:Мирон Никитич Неустроев — Сулҕаччы нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, бастакы артыал чилиэнэ Н.Н. Неустроев төрөппүт уола,  Петрова Людмила Васильевна – СР үөрэҕэриитин туйгуна, СР культуратын туйгуна, Нам улууһун культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Хатын Арыы нэһилиэгин ытык киһитэ, Илья Винокуров аатынан музей выстовачнай саалатын сэбиэдиссэйэ, Гражданскай сэрии геройа, сахалартан бастакынан Кыһыл Знамя орденынынан наҕараадаламмыт И.П. Михайлов – Харачаас сиэнэ,  Рена Нотаровна Егорова – гражданскай сэрии геройа И.И. Константинов-Дэлэгээт Уйбаан сиэнэ, СР үөрэҕириитин туйгуна, Таатта, Тыараһа орто оскуолатын учуутала, Ульяна Михайловна Ефимова —  Чурапчы улууһун Одьулуун нэһилиэгин баһылыгын солбуйааччы, Евдокия Егоровна Окорокова –Чурапчы улууһун Одьулуун нэһилиэгин түмэлин салайааччыта. Тэрээһин Амма улууһун, Сулҕаччы нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, кыраайы үөрэтээччи ытык киһи Петр Михайлович Павлов республикаҕа бастакынан тэриллибит “Тэҥнэбил” тыа хаһаайыстыбатын артыалын төрүттэммитэ 100 сылын хайдах бэлиэтиир туһунан бэйэтин санаатын суруйбут суругун ааҕыынан түмүктэннэ, аахта кыыһа Екатерина Петровна Михайлова, Сулҕаччы орто сокуолатын учуутала, олохтоох музей общественнай салайааччыта. Тэрээһини иилээн-саҕалаан ыытта Д.Ф. Наумов аатынан олохтоох библиотека кылаабынай библиотекара Елена Васильевна Попова.